خیاو

خياو، گذرگاه و پناهگاهي براي سوداگران و درمانده‌ها بود. در سده‌هاي اوليه اسلامي مجاهدان و از جان گذشتگاني بودند كه در سبلان سنگر مي‌گرفتند. هر گوشه اين سامان، نشانه‌هايي از آن روزها را به يادگار دارد. حتي زمان‌هايي دورتر از آن روزگار، مدنيتي ناشناخته و بزرگ در اين حوالي بوده كه همچنان دست نخورده زير خاك مدفون است. « خياو» در حاشيه سرزميني افتاده است كه روزگاري به اسم « آران» مشهور بود. اين منطقه، زباني ويژه داشت كه تا سده چهارم هجري با همه آشفتگي‌ها و آميختگي‌هايش پايدار بود. سكه‌هاي به دست آمده از منطقه، متعلق به چند دوره تاريخي با فاصله زماني كوتاه و دراز و بيشتر مربوط به زمان اتابكان آذربايجان است. نخستين سكه‌اي كه تازيان در «آران» زده‌اند، متعلق به سال 90 هجري است. در اين منطقه ، گورستان‌ها و نشانه‌هايي از سال‌هاي اوليه اسلامي به جاي مانده است. از اين رو، خياو يا مشگين شهر نيز آبادي اسم و رسم‌داري بوده است، هر چند در بيشتر كتاب‌هاي جغرافيايي اسلامي، نامي از آن نيامده است. اما حمدالله مستوفي در سال 740 هجري خياو را قصبه‌اي خوانده است و حد و مرزش را نشان داده و حتي حقوق ديواني‌اش را ذكر كرده است:
« خياو قصبه‌اي است در قيلي كوه سبلان افتاده است و چون سبلان در شمال اوست هوايش رو به گرمي مايل است. آبش از كوه جاري است. باغستان اندك دارد حاصلش غله بيشتر بوده، مردمش اكثراً موزه دوز و چوخاگر هستند حقوق ديواني‌اش دو هزار دينار است. » با اين حساب، قدمت خياو را مي‌شود تا سده‌هاي اوليه اسلامي پيش برد. هر چند كه موقعيت جغرافيايي آن اين خيال را در ذهن به وجود مي‌آورد كه در سال‌هاي پيشتر نيز منطقه خالي از سكنه نبوده است. بيشتر آنچه از اين منطقه به دست آمده مربوط به دوره اسلامي است، ولي قبرهاي گبرها يا زردشتيان كه در همه جاي آن پراكنده است، اين فكر را بيشتر تأييد مي‌كند. خياو در دوره صفويه بيشتر رونق گرفت. به گونه‌اي كه ، يكي از اولاد شيخ صفي ـ شيخ حيدر ـ حاكم و والي منطقه مشگين و برزند مغان در يكي از دره‌ها به دست مردي به اسم شيروان شاه قره‌باغي كشته شد. وي نوه دختري شاه صفي و نوه پسري شيخ صفي بود. شاه اسماعيل فرزند اين مرد نيز در خياو به دنيا آمد. سند با ارزشي كه از دوره عباس ميرزا باقي مانده، كتابي است به نام « تاريخ‌العجم و الاسلام» كه شيخ عبدالغفور ثامن نامي نوشته است در اين كتاب، نكته‌هاي مبهم مربوط به خياو و آبادي‌هاي اطراف آن روشن شده است. مدتي پس از حكومت عباس ميرزا در آذربايجان، خياو توجه ايلات شاهسون را كه در شرف قدرت گرفتن بودند جلب كرد. ييلاق‌هاي شاهسون‌ها در دامنه ساوالان رفته رفته گسترده‌تر شد و خياو را مثل حلقه در ميان گرفت. سپس كشتار و غارت آغاز شد. مدت‌ها اين وضع اسفناك ادامه داشت تا سرانجام در زمان ناصرالدين شاه، حاكمي به نام حسنعلي‌خان جنرال وارد مشگين‌شهر شد و به شرارت‌ها پايان داد. بدين گونه، آرامش در خياو حكم‌فرما شد. با آغاز مبارزات مردم در راه كسب مشروطيت، روسيه تزاري هرج و مرج طايفه‌هاي شاهسون را به صلاح و صرفه خود نديد و به درخواست حكومت استبدادي وقت، در صدد سركوب طايفه‌هاي ياغي و عصيانگر شاهسون برآمد. چهار لشگر روسي از چهار طرف به سوي خياو حركت كردند. ژنرال « مدداوف» از اردبيل و « دالماچوف» از تبريز، طوايف شاهسون را محاصره و پس از زد و خوردهاي شديد، آن‌ها را وادار به تسليم كردند. سپس همه دارايي شاهسون‌ها تقسيم شد. اين سال را ايلات ، مبدأ و مأخذ تاريخي قرار مي‌دهند كه در ميان آواره‌ها و چادرنشين‌ها به « بولگي ايلي» يا سال تقسيم مشهور است. از مبارزان معروف راه مشروطيت ايران در خياو، مي‌توان به ملا امام وردي روحاني برجسته و بارز اشاره كرد كه در اردبيل به دار آويخته شد. از وقايع مهم خياو مي‌توان پيروزي مشروطه خواهان، سركوبي اشرار در مدت 20 سال حكومت رضاخاني، اسكان عشاير در مشگين شهر و قحطي در سال 1294 و 1327 شمسي را نام برد.
                                                                     

 

   دشت                         ارشق مركزي                   ارشق شمالي                  

   پريخان                        جبارلو                            اق قاسملو                       

   كوجنق                       خليفه لو                         دوه چي عليا                     

   دوستبيگلو                   قلي بيگلو                       شيخ عظيم لو                   

   جبدرق                        كرملو                             قوشه سفلي                    

   تبنق                          لنگه بيز                          اجاق قشلاقي                   

   نصيراباد                       آغ بد گدوك                      خليفه داود                        

   خرم اباد                      برك چاي                         قره چي سفلي                 

   قورت تپه                     رحيم بيگلوي سفلي         قره چي عليا                     

   اق بلاغ                       رحيم بيگلوي عليا             قوشه عليا                        

   مويل                          سهرابلو                          كلي عليا                          

   بارزيل                         سيدبيگ لو                     كلي سفلي                      

   صاحب ديوان                قره لو                             الماي سفلي                    

   قره باغلار                    گچي بلاغي سفلي          الماي عليا                        

   عربلو                          اميركندي                        اميدچه                             

   دستگير                       چبنلو                             عين الله كندي /بيگ باغلو    

   ساري خانلو                 حسنلو                           حاج سيفلو                       

   قره گل                        حيدراباد                          حماملو                            

   ولي اباد/وله زير            خرابه رضي                      خرابه قادرلو                       

   شعبان                        دمقلي                           دره بيگ لو                        

   ميزان                          ذكيلو                              شورگل                            

   بهرام كندي                  طاقچه داش                     عباس كندي                      

   دميرچي كندي             عليشان سويي               عالي كهريزي                    

   سلمان كندي               قانلوبلاغ                         قره تپه                             

   ساوجبلاغ                    قشلاق محمدقلي            قره ملهم                          

   قينرجه                        قورلو                              مشگين شرقي                 

   كولگه لو                      محمدلو                          كلاخانه                            

   كوه كنار                      ميرحسينلو                     الني                                

   گلستان                      هفت چشمه                   باللوجه ميرك                     

   نريمان كندي                ات توتان                         ناصراباد/ ديزو                     

   ساطي عليا                 اغ بلاغ سفلي                 اق درق                            

   اقچه لو                       اغ بلاغ عليا                     دولت اباد                          

   انزان                          

/ 2 نظر / 6 بازدید
کورش

سلام ياخشی و گئنيش مطلب لر مشکين باره سينده يازبسان بوندان ياخشلاشماقی وبلاگوه ارزولاييرام

قاسم ابراهیمی

بسمه تعالی به امید آبادانی و سرسبزی هر چه بیشتر شهر عزیزمان مشکین شهر